Via palmenstrand en eigen huis richting pensioen

Pensioen blijkt ook onder vermogenden een onderwerp dat ze bij voorkeur liever mijden. Het onderzoek Vermogend Nederland 2016 laat zien dat 67% van de vermogenden geld opzij zet voor pensioen en de oude dag. Dat betekent dat  bijna een derde daar niet mee bezig is. Hoe is het mogelijk dat zelfs hoogopgeleide, succesvolle mensen het onderwerp pensioen liever uit de weg gaan? Victor Lamme, hoogleraar en hersenonderzoeker bij de afdeling Psychologie van de Universiteit van Amsterdam, legt het in deze gastcolumn uit.

Waarom pensioen impopulair is

Het gegeven dat pensioen zo impopulair is, komt door een psychologisch fenomeen dat delay discounting heet: ons brein hecht veel minder waarde aan een beloning in de toekomst dan aan een beloning in het nu. Geef mensen bijvoorbeeld de keuze tussen € 1.000 nu of € 1.500 over een jaar, dan kiest de overgrote meerderheid voor de € 1.000 nu.

Pensioen is natuurlijk de uitgestelde beloning bij uitstek: lever nu geld in, om over 30 jaar (misschien) meer terug te krijgen. Vanwege delay discounting krijg je dat dus niet tussen de oren, ons brein ‘verzet’ zich daartegen, het is onnatuurlijk gedrag. Een ander punt is dat pensioen onbewust wordt geassocieerd met ziekte, dood en armoede, en wie wil daar nu graag aan denken?

Het uitstellen van beloning is onderzocht met de bekende marshmallow-proef: kinderen werden in een kamer gezet met een marshmallow, en er werd ze verteld: je mag hem opeten, maar als je wacht tot ik terug ben en hij is er nog, dan krijg je er twee. Er zijn schattige filmpjes op YouTube te zien van de worsteling waar ze dan doorheen gaan: eet ik het nu op, of wacht ik? Sommige kinderen lukt het, andere niet.

Onderzoek heeft laten zien dat de kinderen die het lukt te wachten, later meer succes hebben in het leven en hun carrière,  en minder vaak in problemen komen. Als je dat omdraait, kun je zeggen: succesvolle mensen hebben waarschijnlijk minder last van het fenomeen delay discounting dan minder succesvolle (en zullen dus eerder sparen voor later).

Daarnaast valt op dat delay discounting veel sterker is bij jongeren dan bij ouderen: voor kinderen en jong volwassenen is een beloning in de toekomst nog veel minder waardevol dan bij wat oudere mensen.

Onzekerheid demotiveert

Juist in deze tijden waarin het pensioen steeds meer onder druk staat, zouden mensen meer moeten kijken naar mogelijkheden om hun pensioen in eigen hand te nemen, maar dat blijkt nog altijd weinig op te gaan. Dat is omdat die druk vooral wordt gecommuniceerd als onzekerheid: er was en is nog steeds veel discussie over de pensioenleeftijd; niemand weet daardoor nog wanneer hij eigenlijk met pensioen kan.

Nu is het afhankelijk van je levensverwachting, dus dan weet je helemaal niet meer waar je aan toe bent en dan is er door alle transparantie ook nog veel onzekerheid over de hoogte van je pensioen. Op ieder pensioenoverzicht staat tegenwoordig in essentie: ‘wij weten het ook niet, het kan vriezen het kan dooien, maar we gokken dat u ongeveer zoveel euro krijgt’.

Zoveel onzekerheid zorgt voor een kop-in-het-zand-reactie: geef mijn portie maar aan fikkie, ik zie het nog wel een keer!

Lekker op het palmenstrand

Om delay discounting te bestrijden zou je pensioen in de beleving meer naar het heden moeten halen. Dus communiceer pensioen als iets waar ook mensen nu al (en ook jonge mensen) behoefte aan hebben, of leuk vinden. Het 'Zwitserlevengevoel' – lekker op het palmenstrand - is wat dat betreft een goede strategie.

Het lijkt me dan ook een goed plan om het pensioen te koppelen aan het aflossen van je huis. Het eigen huis is voor dertigers misschien wel het belangrijkste ‘ding’ in hun belevingswereld van dat moment. Daarmee haal je zoiets vaags als pensioen naar het heden, en maak je het ook heel concreet (stenen!).

Schep duidelijkheid

Bovenal is het van belang om alle onzekerheid en twijfel rond pensioen weg te nemen en duidelijkheid te scheppen. Dat het pensioen tegenwoordig minder is dan het vroegere 70% van je laatste salaris snappen we. En dat het onduidelijk is hoeveel minder precies, begrijpen we ook.

Maar trek dan als pensioenverzekeraar een grote broek aan en zeg bijvoorbeeld: het wordt in ieder geval 50% van uw laatste salaris (zoiets is vast wel met een 99% confidence interval te garanderen), en misschien zelfs wel meer. Dat klinkt een stuk prettiger dan ‘wij weten het ook niet’.

Uw pensioen

Vermogenden hebben naast pensioen verschillende mogelijkheden om hun oudedagsvoorziening te regelen. Denk daarbij aan vermogen opbouwen in een beleggingsportefeuille, onroerend goed of investeren in ondernemingen. Bovendien zijn veel vermogenden (oud)ondernemers die nog keuzes kunnen maken waar zij hun vermogen onderbrengen; in hun vennootschap, in privé of in een aparte entiteit. Als gespecialiseerde wealth manager kan Van Lanschot u begeleiden in het maken van die keuzes.

Meer weten?

Van Lanschot en Kempen Capital Management hebben Evi Pensioen geïntroduceerd: fiscaal aantrekkelijke vermogensopbouw voor het pensioen, met de beleggingskennis van een wealth manager. Wilt u meer weten? Kijk voor meer informatie op www.vanlanschot.nl/evivanlanschot of maak een afspraak met uw adviseur.

Van Lanschot maakt gebruik van cookies voor een goede werking van de site, voor tracking en voor het bijhouden van statistieken. Gaat u verder op de site? Dan stemt u erin toe dat wij cookies plaatsen. Lees meer over cookies bij Van Lanschot