Nationale Monumentenorganisatie: ‘Verhalen zijn de beschermengelen van monumenten’

  1. Inspiratie
  2. Ons cultureel en maatschappelijk vermogen
  3. Goed doen: vermogen in dienst van de maatschappij
  4. Nationale Monumentenorganisatie: ‘Verhalen zijn de beschermengelen van monumenten’
Marlo Reeders

Nationale Monumentenorganisatie: ‘Verhalen zijn de beschermengelen van monumenten’

Interview
14 oktober 2021
Nederland telt ruim zestigduizend monumenten. Dat zijn niet alleen gebouwen, maar ook bruggen, molens, parken en zelfs natuurgebieden. De Nationale Monumentenorganisatie (NMo) verbindt bezitters, beheerders en bezoekers van nationaal erfgoed met elkaar. Marlo Reeders, voorzitter van NMo: ‘Mensen die iets hebben met een bepaald monument, willen zich graag inzetten voor het behoud ervan.’

In Sint-Petersburg was lange tijd geen monumentenbeheer, las NMo-voorzitter Marlo Reeders in In Europa, de bestseller van Geert Mak. ‘Er was geen geld om te slopen en nieuw te bouwen, maar ook niet om oude gebouwen te onderhouden. Loop je nu door Sint-Petersburg, dan zie je prachtige monumenten die bewaard zijn gebleven, juist door die periode. Dus in principe kan een land best een tijd zonder monumentenzorg, maar we hopen eigenlijk dat onderhoud van onze monumenten door goede samenwerkingen tussen verschillende partijen zo goed is, dat je hopelijk nooit hoeft te restaureren.’

Rijksmonument Blokhuispoort, Leeuwarden
Blokhuispoort Nationaal Monumentenportaal
Voormalig huis van bewaring biedt nu onderdak aan ondernemers, onderwijsinstellingen en bibliotheek

Gelukkig hebben we in Nederland veel organisaties die voor monumenten zorgen, zoals Hendrick de Keyser, Natuurmonumenten en Boei. De Nationale Monumentenorganisatie (NMo) verbindt die organisaties met eigenaren en beheerders van monumenten. ‘Zij delen kennis over monumentenbeheer en restauraties met elkaar en weten precies welke uitdagingen op je pad komen als je een monument bezit,’ aldus Reeders.

In het hart gesloten

Wanneer is een gebouw nou eigenlijk een monument? Officiële Rijksmonumenten worden aangewezen door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. ‘Dat stelt vast of het gebouw van nationaal belang is en een grote cultuurhistorische waarde vertegenwoordigt. Is het een rijksmonument, dan is het beschermd. Dan mag het bijvoorbeeld niet ingrijpend worden verbouwd.’

Wil je een monument beschermen? Bezoek het dan!

Maar Reeders kijkt ook op een andere manier naar monumenten. ‘Als een gebouw een verhaal vertelt, kun je het ook een monument noemen. Een gebouw kan een monument zijn omdat je het in je hart hebt gesloten. Die verhalen geven monumenten een gelaagdheid. En ze zorgen voor draagvlak voor monumentenbeheer, want als je een relatie hebt met een monument, wil je je inzetten om dat monument te behouden. Verhalen zijn eigenlijk de beschermengelen van monumenten.'

Magisch moment

Het havengebouw in Amsterdam, ontworpen door Dudok, is voor Reeders zo’n monument met een persoonlijk verhaal. ‘Mijn vader hield daar kantoor, heel hoog, op een hoek. Toen ik op de middelbare school zat, bezocht ik hem af en toe op zijn werk. Ik liep honderden meters bij hem vandaan op de Prins Hendrikkade en ik keek naar dat gebouw en ik zag hem, en hij zag mij. En we zwaaiden naar elkaar. Dat vond ik zo’n magisch moment, dat ik daar onmiddellijk aan denk als ik dat gebouw zie.’

Kasteel Helmond
Kasteel Helmond Nationaal Monumentenportaal
Van middeleeuwse vesting via woonverblijf en gemeentehuis naar evenementenlocatie en museum

Om de verhalen bij monumenten tastbaar te maken, werkt de Nationale Monumentenorganisatie aan een groot digitaal project waarbij de informatie over monumenten openbaar wordt gemaakt, zodat die informatie kan worden verrijkt. ‘Wij willen het rijksmonumentenregister koppelen aan ons monumentenportaal, zodat iedereen kan kijken naar de bouwkundige informatie over de monumenten. En daar willen we de verhalen van mensen aan koppelen. Niet alleen herinneringen, maar ook oude foto’s en filmpjes, verbinden we aan individuele monumenten. Het resultaat is een enorme rijkdom aan verhalen.’

Klimaatverandering is dreiging

Het afgelopen jaar was ook voor monumenten in Nederland niet gemakkelijk. Door de coronamaatregelen konden monumenten geen bezoekers ontvangen en ook de vrijwilligers moesten thuisblijven. ‘Sommige monumenten zijn afhankelijk van het vakantieseizoen, van april tot september. Nu we nog met een staartje van Covid te maken hebben, moeten we afwachten wat er gebeurt met de bezoekersaantallen.’ 

Monumenten leren ons veel over duurzaamheid

En daar kwam het extreme weer van augustus nog bij. ‘Als je ziet wat er in Limburg is gebeurd, begrijp je hoe gevaarlijk hoog water kan zijn voor monumenten. Maar ook de droogte en de bodemdaling en verzakkingen die daarmee samenhangen, vormen een bedreiging.'

'Verduurzaming van onze monumenten is aan de ene kant een opgave, want als je een monument beheert, wil je niet meteen de allernieuwste technologie inzetten. Zonnepanelen zijn bijvoorbeeld een heikele kwestie. Aan de andere kant kun je ook leren van monumenten als je denkt aan duurzaamheid. Niet voor niets hebben monumenten heel dikke muren: in de zomer is het lekker koel binnen, en in de winter blijft het warm.’

Foto Marlo Reeders: Mabel Cohen Stuart

Luister naar ‘Goed Doen’, de podcast met Marlo Reeders

De Nationale Monumentenorganisatie koppelt beheerders en bezitters van monumenten aan bezoekers van erfgoed. Herinneringen, oude foto’s en verhalen spelen daarbij een belangrijke rol.
Luister naar het interview met Marlo Reeders, voorzitter van de Nationale Monumentenvereniging in de zesde aflevering van Goed Doen, de podcast-serie waarin deze keer Maarten van der Pas (Van Lanschot) in gesprek gaat met bestuurders van goededoelenorganisaties in Nederland.

Bezoek een monument

Wat kunnen mensen doen om nationale monumenten te beschermen? Daar is Marlo Reeders heel duidelijk over: bezoek ze. ‘Trouw in een monument, logeer in een monument en zoek je een vergaderlocatie, kies dan voor een monument. Want op die manier draag je ook een beetje bij aan de instandhouding en het onderhoud.’
 
Login page tracking pixel