2014, jaar van de nieuwe ziekenhuizen

Voor ziekenhuizen en medisch specialisten wordt dit het jaar van de waarheid, blogt Paul Baks. Baks is sinds 2001 in diverse hoedanigheden met nadruk betrokken bij de liberalisering van de zorgsector in Nederland.

De introductie van integrale bekostiging en de afschaffing van het fiscaal ondernemerschap van vrij gevestigde medisch specialisten per 1 januari 2015 dwingen ziekenhuizen en medisch specialisten tot een intensieve verkenning van nieuwe organisatiemodellen. Vele zijn daarmee in 2013 al gestart, mede ook op basis van de door NvZ en Orde van Medisch Specialisten aangereikte informatie.

2014 wordt het jaar van de waarheid. Keuzes dienen gemaakt te zijn en implementatie van de nieuwe organisatie moet eind van dit jaar hebben plaats gevonden. Worstelingen liggen op het gebied van financiën, fiscaliteit, gezagsverhoudingen en risico’s; oplossingen liggen op het vlak van loondienststructuren, participatiemodellen en samenwerkingsconstructies. Tot zo ver “de case”.

Toekomstbestendig

Hoewel de financiële en fiscale componenten van “de case” zwaar wegen, zal voorkomen moeten worden dat deze de inrichting van de nieuwe ziekenhuisorganisatie gaan bepalen. Dat zou kortetermijndenken zijn. Gezien het belang van duurzame zorg zal ook de organisatie die het ziekenhuis levert duurzaam moeten zijn en dus toekomstbestendig.

Organisatie

Toekomstbestendig betekent dat “het nieuwe ziekenhuis” een zeer flexibele organisatie moet zijn, die kan meebewegen met de stormen die ons nog te wachten staan. Die stormen worden veroorzaakt door inkoopgedrag van verzekeraars, het toenemend onvoorspelbaar gedrag van patiënten, de concurrentie met de ZBC’s, de verplaatsing van 2e lijns zorg naar de 1 ½ lijn en de publieke opinie. De wijze waarop het ziekenhuis in deze wereld wil staan zal essentieel zijn t.a.v. het maken van keuzes. Vorm volgt inhoud, zelfs financieel.

In hoge mate krijgt het ziekenhuis te maken met relatief (en soms absoluut) dalende omzetten, kosten die nog verder moeten worden teruggedrongen en reallocatie van transacties. Specialisten en ziekenhuizen zitten dus de komende maanden met dit gegeven als uitgangspunt. Verdelen van de armoede is niet eenvoudig. 

Complexe zorgvraag

De komende decennia krijgen we nóg meer te maken met complexe zorgvraag en comorbiditeit. In dat kader kun je je moeilijk voorstellen dat nieuwe organisatievormen worden gevonden in “medical malls”, winkels in de winkel, vergrote afstanden tussen de specialisten onderling en tussen hen en het ziekenhuis. Patiënten verwachten een integrale benadering en dat vergt dus een integrale organisatie.

Zorg dichtbij

Zorg dichtbij is een belangrijk thema dat voor alle ziekenhuizen grote veranderingen zal veroorzaken. Komende tijd zal men moeten beslissen op welke wijze men de samenwerking met de 1 ½ wil gaan organiseren. Omzet, transacties en patiëntenstromen zullen in enige jaren verlegd gaan worden (10 – 20% is niet ondenkbaar). De inrichting van het nieuwe ziekenhuis zal hier dus rekening mee moeten houden.

Regiomaatschappen

Het is zeer de vraag of regiomaatschappen in het toekomstbeeld passen. Ziekenhuizen dienen herkenbaar te zijn en het bovenmatig vervullen van transacties over de ziekenhuizen heen lijkt hiermee tegenstrijdig. Dokter Janssen moet herkenbaar  zijn/blijven op de locatie waar hij/zij nu aan verbonden is. Dat geldt ook voor zijn/haar medische verrichtingen. Zelfs emotionele binding met het ziekenhuis kan belangrijk zijn (dit is mijn ziekenhuis).

Aandeelhouderschap als organisatiemodel in de zorg is in Nederland nog onderontwikkeld en in een fase van verkenning. Dat betekent dat als hier keuzes op gaan vallen, uitermate goed nagedacht moet worden over alle consequenties van deze structuur. Welke aandeelhouderschapformule ook wordt gekozen, het is een olietanker die nauwelijks meer bij te sturen is. Gemaakte afspraken werken heel lang door. Om reden van winstuitkering hoeft men geen aandeelhouderschap te kiezen: de komende (vele) jaren maken ziekenhuizen geen winst in formele (uitkeerbare) zin. Daar waar dat wel gebeurt, zal de gehele winst aan het eigen vermogen moeten worden toegevoegd op last van de banken die een steeds hogere solvabiliteit eisen. En terecht overigens: de risico’s nemen steeds verder toe. Het is net een markt. 

Conflictbestendig

Bovenal dient het nieuwe ziekenhuis conflictbestendig te zijn; een ieder uit te dagen meningsverschillen in harmonie op te lossen. Sowieso zal de transparantie van ziekenhuizen verder toenemen met als gevolg dat toezichthouders en patiënten nog dichter op de kwaliteiten van de organisatie komen te zitten. Deuren en ramen staan wijd open. Conflicten eisen dus professionele beheersing ten einde te snel ingrijpen van IGZ/Nza te voorkomen en patiëntenstromen te behouden. Niet elk organisatiemodel is in dit opzicht hiertegen bestand.

Laat men ten slotte niet vergeten dat er meer mensen in het ziekenhuis werken dan alleen specialisten en leden van de RvB. Duizend (en vaak meer) medewerkers en daarachter nog meer duizenden verwanten zijn voor hun welzijn afhankelijk van de wijze waarop “hun ziekenhuis” zich organiseert. Betrokkenheid van hen zal ook onderdeel moeten uitmaken van het nieuwe ziekenhuis.

Paul Baks

Over Paul Baks

  • Paul Baks was tot eind 2005 vice president van ABN AMRO en in die functie het boegbeeld van de bank in het publieke domein.
  • Hij is gespecialiseerd op het terrein van Markt en Overheid en was vanuit die deskundigheid betrokken bij ruim 3000 marktoperaties binnen of vanuit de overheid (in zowel binnen- als buitenland).
  • Sinds 2001 is hij in diverse hoedanigheden met nadruk betrokken bij de liberalisering van  de zorgsector in Nederland.
  • In de zorg heeft hij toezichtfuncties, hij doceert Governance bij TiasNimbas en is partner bij BMC Advies. 

Dit blog is eerder gepubliceerd op de website van Skipr.

Andere posts

Van Lanschot maakt gebruik van cookies voor een goede werking van de site, voor tracking en voor het bijhouden van statistieken. Gaat u verder op de site? Dan stemt u erin toe dat wij cookies plaatsen. Lees meer over cookies bij Van Lanschot